Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) to patogen, który oprócz przewlekłego uszkodzenia wątroby może odgrywać istotną rolę w rozwoju nowotworów. Najsilniej udokumentowany jest jego związek z rakiem wątrobowokomórkowym (HCC), ale rośnie liczba dowodów sugerujących udział HBV także w patogenezie innych nowotworów, takich jak np. chłoniaki nieziarnicze.
Spis treści:
- Wirus zapalenia wątroby typu B – co to jest?
- Wirus zapalenia wątroby typu B – jakie choroby wywołuje?
- Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) a nowotwory
- HBV a rak wątrobowokomórkowy
- Źródła
Wirus zapalenia wątroby typu B – co to jest?
Wirus zapalenia wątroby typu B (ang. hepatitis B virus, HBV) należy do rodziny Hepadnaviridae i rodzaju Orthohepadnavirus. Materiał genetyczny patogenu integruje się z DNA komórek gospodarza, co powoduje, że usunięcie go z organizmu jest prawdopodobnie niemożliwe.
Zakażenie wirusem HBV może nastąpić zarówno w sposób wertykalny, czyli z matki na dziecko w okresie okołoporodowym (tzw. transmisja perinatalna, ang. mother-to-child transmission, MTCT), jak i horyzontalnie – poprzez kontakt ze skażonymi płynami ustrojowymi, takimi jak krew, ślina, łzy czy wydzieliny narządów płciowych. Do transmisji wirusa może dojść m.in. podczas stosunków seksualnych, procedur medycznych i kosmetycznych wykonywanych niejałowym sprzętem (np. w trakcie zabiegu dentystycznego, endoskopowego, wykonywania tatuażu itp.) lub w przypadku wspólnego używania skażonych igieł, np. wśród osób dożylnie przyjmujących narkotyki. Przyczyną zakażeń może być także używanie wspólnych przedmiotów: maszynek do golenia, szczoteczek do zębów czy kolczyków.
W przeszłości istotnym źródłem zakażeń było również przetaczanie krwi oraz przeszczepy narządów. Obecnie, dzięki obowiązkowym badaniom przesiewowym dawców, ryzyko transmisji wirusa tymi drogami zostało znacząco ograniczone. Mimo to, wciąż istnieje potrzeba zachowania wysokich standardów higieny oraz edukacji społeczeństwa w zakresie dróg zakażenia i profilaktyki HBV, zwłaszcza w krajach o wysokim wskaźniku zachorowalności.
Wirus zapalenia wątroby typu B najczęściej występuje w regionach Zachodniego Pacyfiku (Indo-Pacyfik) oraz Afryki, gdzie odsetek zakażonych przekracza 6% populacji.
Wirus zapalenia wątroby typu B – jakie choroby wywołuje?
Zakażenie HBV może skutkować rozwojem wirusowego zapalenia wątroby typu B (WZW typu B, WZW B) o charakterze ostrym lub przewlekłym. To groźna choroba, która prowadzi do zwłóknienia czy marskości wątroby. W Polsce, dzięki obowiązkowym szczepieniom przeciw WZW typu B (wprowadzonym w latach 90. ubiegłego stulecia) notuje się spektakularny spadek zachorowań na ostre wirusowe zapalenie wątroby. Do pozostałych schorzeń związanych z zakażeniem HBV należą między innymi: guzkowe zapalenie tętnic, błoniaste lub błoniasto-rozplemowe zapalenie kłębuszków nerkowych, zapalenie mięśnia sercowego czy choroby nowotworowe.
Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) a nowotwory
HBV jest wirusem onkogennym. Oznacza to, że może przyczyniać się do rozwoju nowotworów złośliwych.
Wirus zapalenia wątroby typu B związany jest z występowaniem głównie raka wątrobowokomórkowego, rzadziej chłoniaka nieziarniczego oraz raka jamy nosowo-gardłowej.
HBV a rak wątrobowokomórkowy
WZW typu B sprzyja rozwojowi nowotworów, ponieważ zaburza równowagę biologiczną organizmu na kilku poziomach. Długotrwała obecność wirusa prowadzi do chronicznego stanu zapalnego, który z kolei wywołuje nadmierne podziały komórek, co zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia mutacji. Jednocześnie wirus osłabia mechanizmy obronne organizmu, co utrudnia eliminację niebezpiecznych komórek nowotworowych.
Przewlekłe zakażenie wirusem HBV stanowi bardzo istotny czynnik ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego (ang. hepatocellular carcinoma, HCC). Szacuje się, że w krajach azjatyckich i afrykańskich infekcja HBV odpowiada za około 60% przypadków HCC, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych, Europie i Japonii udział ten wynosi około 20%. Rak wątrobowokomórkowy rozwija się zazwyczaj po długim okresie od momentu zakażenia HBV (może minąć od 10. do nawet 30. lat).
Rak wątrobowokomórkowy powstaje najczęściej na podłożu marskości wątroby, ale może również rozwinąć się bezpośrednio z wcześniej niezmienionych morfologicznie komórek wątrobowych. Choroba zwykle pojawia się u osób:
- powyżej 45. roku życia,
- u których stwierdza się obecność antygenu HBeAg w surowicy krwi,
- u których występuje rodzinnie rak wątrobowokomórkowy,
- z replikacją HBV,
- nadużywających alkohol i palących papierosy.
Źródła
- Adamek Agnieszka, Rola zakażeń wirusami HBV i HCV w rozwoju pierwotnego raka wątroby, Współczesna Onkologia, 2000 vol. 4/2, 61–64.
- Wiercińska Magdalena, Wirus HBV (hepatitis B) oraz ostre i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B): przyczyny, objawy i leczenie dostęp: 18.07.2025.
- Warowicka Alicja, Wirusy onkogenne a nowotwory, Postępy Biochemii 66 (4) 2020, 336-357.
- Onkonet, Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) przyczyną raka wątrobowokomórkowego, dostęp: 19.07.2025.
