USG w diagnostyce chorób nowotworowych

USG jest podstawową metodą obrazowania stosowaną na wczesnym etapie diagnostyki onkologicznej – badanie dostarcza lekarzowi cennych informacji niezbędnych do podjęcia decyzji dotyczących kolejnych badań lub sposobu leczenia zmian nowotworowych.

Spis treści:

1. USG – co to za badanie?
2. USG – wskazania do badania
3. USG – zastosowanie w chorobach nowotworowych
4. USG a nowotwory – co powinno wzbudzić niepokój?
5. USG klasyczne – przygotowanie do badania
6. USG klasyczne – jak przebiega badanie?
7. USG endoskopowe – jak przebiega badanie?
8. Źródła

USG – co to za badanie?

Badanie USG, czyli ultrasonografia (ang. ultrasound imaging), to metoda diagnostyczna wykorzystywana do wykrywania wielu schorzeń. Dzięki falom dźwiękowym o bardzo wysokiej częstotliwości, emitowanym przez głowicę aparatu, penetrującym tkanki i odbijanym z efektywnością zależną od struktury i gęstości tkanek, możliwe jest uzyskanie komputerowego, czarno-białego obrazu wnętrza ciała, pozwalającego na odróżnienie regionów zmienionych chorobowo. Badanie jest nieinwazyjne, tanie i całkowicie bezbolesne. Nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dlatego jest uznawane za bezpieczne i może być wykonywane wielokrotnie, również u kobiet w ciąży i dzieci.

USG umożliwia między innymi zdiagnozowanie zmian ogniskowych i innych nieprawidłowości w obrębie narządów miąższowych, gruczołowych czy w węzłach chłonnych. Dzięki badaniu, lekarz ma możliwość ocenić stopień i wzorzec unaczynienia diagnozowanych struktur oraz stwierdzić obecność naciekania nowotworowego. Ultrasonografia daje szansę na wykrycie płynu w jamie otrzewnej i jamach opłucnych, co zawsze wymaga dodatkowej diagnostyki.

USG – wskazania do badania

Jednym z najczęstszych wskazań do wykonania badania ultrasonograficznego jest długotrwały ból brzucha niewiadomego pochodzenia, zwłaszcza gdy pacjent zgłasza dodatkowo np. zmiany w rytmie wypróżnień (przewlekłe biegunki lub zaparcia). W trakcie badania lekarz ocenia:

• wielkość oraz echostrukturę narządów miąższowych, takich jak np. wątroba, śledziona, trzustka,
• kondycję pęcherzyka żółciowego oraz struktur przewodowych: dróg żółciowych oraz przewodu trzustkowego.

USG znajduje też szerokie zastosowanie przy podejrzeniu problemów z tarczycą, szczególnie gdy pojawiają się objawy niedoczynności lub nadczynności gruczołu, a także gdy wyczuwalne są guzki lub zgrubienia w tkankach miękkich szyi. Badanie umożliwia wówczas dokładną ocenę struktury i charakteru zmian, wspierając decyzje dotyczące dalszej diagnostyki.

USG jest również wykorzystywane do wstępnej oceny stanu gruczołu piersiowego w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, a także jako element badań profilaktycznych, pozwalających na wczesne wykrycie ewentualnych zmian w piersiach.

Gdy występują obrzęki lub bóle stawów, ultrasonografia pozwala uwidocznić zmiany w ich obrębie oraz w otaczających je tkankach miękkich, co wspiera postawienie trafnej diagnozy. W przypadku krwiomoczu, czyli obecności krwi w moczu, USG nerek i pęcherza moczowego jest jedną z podstawowych metod pozwalających wykryć przyczynę tego typu dolegliwości: kamienie, guzy czy inne nieprawidłowości.

Ultrasonografia jest również powszechnie stosowana w ginekologii. U kobiet w ciąży jest narzędziem do potwierdzenia żywotności płodu, oceny jego rozwoju i położenia, a także do monitorowania zdrowia matki.

USG – zastosowanie w chorobach nowotworowych

Badanie USG odgrywa bardzo ważną rolę w diagnostyce chorób nowotworowych, głównie jako pierwsze i pomocnicze narzędzie diagnostyczne, a nie jako samodzielna metoda potwierdzająca rozwój złośliwego nowotworu.

Dzięki USG lekarz ma możliwość wykrycia zmian w miękkich tkankach i wstępnie określić ich charakter. Procedura jest wykorzystywana między innymi do diagnostyki nowotworów tarczycy, ślinianek, piersi, narządów płciowych, narządów układu pokarmowego czy moczowego.

Jednym z kluczowych zastosowań USG w onkologii jest wsparcie procedury pobrania materiału do badania patomorfologicznego (jest to tzw. biopsja pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego). Dzięki USG lekarz może precyzyjnie wprowadzić igłę do podejrzanej zmiany, pobrać materiał do badania mikroskopowego i zminimalizować ryzyko błędu.

Ultrasonografia umożliwia ocenę wielkości i struktury zmian w czasie, dlatego badanie wykorzystywane jest do monitorowania odpowiedzi na leczenie oraz wykrywania ewentualnych nawrotów choroby.

USG a nowotwory – co powinno wzbudzić niepokój?

Podczas oceny obrazów ultrasonograficznych, lekarz zwraca uwagę między innymi na cechy zmian, które mogą sugerować zwiększone ryzyko procesu nowotworowego (ostateczne rozpoznanie zawsze wymaga potwierdzenia patomorfologicznego).

Powiększenie narządu (lub jego fragmentu), obecność ogniskowych zmian o innej echogeniczności niż tkanki otaczające oraz guzy o niejasnych granicach i nieregularnym kształcie wymagają dalszej diagnostyki.

Niepokojącym sygnałem jest również powiększenie węzłów chłonnych z cechami morfologicznymi sugerującymi zmianę patologiczną, takimi jak bardziej kulisty kształt, czy nieprawidłowe unaczynienie (co może wskazywać np. na rozsiew nowotworowy do układu chłonnego).

Ultrasonografia może też wykrywać objawy pośrednie zaawansowanego procesu nowotworowego, takie jak obecność wolnego płynu w jamie otrzewnej czy opłucnej, co może świadczyć o przerzutach lub wysięku związanym z chorobą.

USG klasyczne – przygotowanie do badania

Badanie ultrasonograficzne w większości przypadków nie wymaga szczególnych przygotowań. Zaleca się jednak założenie wygodnego, luźnego ubrania, które umożliwi łatwe odsłonięcie badanego fragmentu ciała. Skóra w miejscu przykładania głowicy powinna być czysta; przed wizytą warto unikać stosowania balsamów, kremów, olejków czy dezodorantów.

Wyjątek stanowi USG jamy brzusznej, które wymaga odpowiedniego przygotowania. Pacjent powinien pozostać na czczo przez kilka godzin przed badaniem. Zaleca się również wypicie około 2–3 szklanek wody przed wizytą oraz powstrzymanie się od oddawania moczu przez 1–2 godziny, jeśli badanie obejmuje także ocenę pęcherza moczowego. Takie postępowanie pozwala uzyskać dokładniejszy obraz narządów i zwiększa wartość diagnostyczną badania.

USG klasyczne – jak przebiega badanie?

Badanie USG przeprowadza się przy użyciu aparatu zwanego ultrasonografem. Na początku lekarz nanosi na skórę pacjenta lub na powierzchnię głowicy specjalny żel, który ułatwia przewodzenie fal dźwiękowych i zapewnia dokładny kontakt urządzenia ze skórą. Następnie przykłada sondę do badanego obszaru ciała – emituje ona ultradźwięki, które przenikają w głąb tkanek. Fale odbijają się od poszczególnych struktur organizmu i wracają do głowicy, gdzie są odbierane i analizowane przez aparat. Ostatecznie zarejestrowane sygnały zostają przetworzone na obraz widoczny na monitorze, co pozwala lekarzowi ocenić kondycję badanych struktur.

USG endoskopowe

Ultrasonografia endoskopowa (ang. endoscopic ultrasound, EUS) to specjalistyczna metoda diagnostyczna, która łączy w sobie dwie techniki: endoskopię oraz ultrasonografię. W przeciwieństwie do klasycznego USG, gdy głowica przykładana jest do skóry, w EUS miniaturowa sonda ultradźwiękowa znajduje się na końcu endoskopu, czyli cienkiego, elastycznego przewodu wprowadzanego do przewodu pokarmowego. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie bardzo dokładnych obrazów struktur położonych w bezpośrednim sąsiedztwie przełyku, żołądka i dwunastnicy, takich jak trzustka, drogi żółciowe, ściana przewodu pokarmowego czy okoliczne węzły chłonne.

Badanie polega na wprowadzeniu endoskopu przez jamę ustną (rzadziej przez odbyt – w przypadku oceny odbytnicy i dolnego odcinka jelita grubego). Pacjent zwykle pozostaje na czczo, a procedura wykonywana jest w sedacji lub znieczuleniu miejscowym, aby zmniejszyć dyskomfort. Po umieszczeniu endoskopu w odpowiednim miejscu, lekarz uruchamia sondę ultradźwiękową, która emituje fale dźwiękowe bezpośrednio z wnętrza przewodu pokarmowego. Ponieważ głowica znajduje się bardzo blisko ocenianych narządów, uzyskiwany obraz jest dokładniejszy niż w klasycznym USG przez powłoki brzuszne.

W trakcie EUS możliwe jest również wykonanie biopsji. Pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego lekarz wprowadza igłę bezpośrednio do podejrzanej zmiany i pobiera materiał do badania patomorfologicznego. Dzięki temu metoda ta ma nie tylko znaczenie diagnostyczne, ale także umożliwia precyzyjne potwierdzenie charakteru wykrytych zmian.

Ultrasonografia endoskopowa znajduje zastosowanie przede wszystkim w diagnostyce i ocenie zaawansowania nowotworów przewodu pokarmowego, a także w różnicowaniu zmian. Jest uznawana w literaturze międzynarodowej za jedną z najdokładniejszych metod obrazowania tych struktur, szczególnie w ocenie miejscowego stopnia zaawansowania choroby.

Źródła:

1. Żędzian Agnieszka, USG – co to za badanie? Rodzaje, wskazania, dostęp: 12.02.2026.
2. Gośliński Jarosław, Ultrasonografia w diagnostyce raka, dostęp: 12.02.2026.
3. Wan FFY (i in.), Oncologic Imaging of the Lymphatic System: Current Perspective with Multi-Modality Imaging and New Horizon, dostęp: 12.02.2026.