Rak ucha jest rzadko występującym nowotworem złośliwym, który ze względu na nieswoiste objawy kliniczne często rozpoznawany jest w zaawansowanym stadium, co może utrudniać leczenie i pogarszać rokowanie. Podstawową metodą terapii jest leczenie chirurgiczne, które w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu może być uzupełniane radioterapią lub chemioterapią.
Spis treści:
- Nowotwory ucha
- Rak ucha – co to za choroba?
- Rak ucha – przyczyny
- Rak ucha – objawy
- Rak ucha – diagnostyka
- Rak ucha – leczenie
- Rak ucha – rokowania
- Źródła
Nowotwory ucha
Nowotwór ucha to rzadko występująca choroba, w której dochodzi do niekontrolowanego rozrostu komórek w obrębie narządu słuchu. Schorzenie może mieć charakter łagodny lub złośliwy. Do nowotworów łagodnych ucha należą między innymi: kłębczak, perlak wrodzony, kostniak, gruczolak czy przyzwojak. Pierwotne nowotwory złośliwe ucha to między innymi: rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, gruczolak z gruczołów woskowinowych, czerniak oraz mięsak. Nowotwory złośliwe ucha mogą mieć również charakter wtórny – wówczas są wynikiem przerzutów nowotworów złośliwych rozwijających się w innych narządach. Najczęściej przerzuty do ucha pochodzą z raka piersi, nerki, prostaty, tarczycy oraz płuca.
Rak ucha – co to za choroba?
Rak ucha to nowotwór złośliwy narządu słuchu. Schorzenie jest rzadkie – stanowi około 0,5% nowotworów głowy i szyi. Zmiana może być zlokalizowana w małżowinie usznej, w przewodzie słuchowym zewnętrznym lub uchu środkowym. Rak ucha cechuje agresywny przebieg.
Rak ucha – przyczyny
Etiologia raka ucha nie została w pełni poznana, jednak zidentyfikowano kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko jego rozwoju. Za najważniejszy uznaje się przewlekłe zapalenie ucha środkowego, w przebiegu którego długotrwały stan zapalny prowadzi do ciągłego uszkadzania tkanek, co sprzyja powstawaniu zmian nowotworowych. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również przebyta radioterapia okolicy głowy i szyi (promieniowanie jonizujące może powodować uszkodzenia materiału genetycznego komórek, zwiększając prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu po wielu latach od zakończenia leczenia).
Do potencjalnych czynników etiologicznych zalicza się także narażenie na aflatoksynę B – silny związek o działaniu rakotwórczym, wytwarzany przez grzyby z rodzaju Aspergillus. Choć jego związek z rakiem ucha nie został tak dobrze udokumentowany jak ma to miejsce w przypadku nowotworów wątroby, to jest wymieniany jako możliwy czynnik sprzyjający rozwojowi nowotworów narządu słuchu.
Ryzyko rozwoju raka ucha również wzrasta w wyniku przewlekłego drażnienia i uszkadzania przewodu słuchowego zewnętrznego, np. podczas jego nieprawidłowego czyszczenia zapałkami lub innymi twardymi przedmiotami. Powtarzające się mikrourazy oraz przewlekły stan zapalny mogą prowadzić do zmian przednowotworowych i zwiększać ryzyko transformacji nowotworowej.
Rak ucha – objawy
Objawy raka ucha są początkowo mało charakterystyczne, dlatego schorzenie często rozpoznawane jest w zaawansowanym stadium. Chorzy najczęściej zgłaszają przewlekły ból ucha (otalgię), który może promieniować do okolicy głowy i nasilać się wraz z rozwojem nowotworu. Częstym objawem jest również uczucie pełności w uchu, wyciek z ucha (niekiedy o charakterze krwistym lub ropnym), szumy uszne, a także postępujące pogorszenie słuchu lub niedosłuch. Niekiedy pojawia się szczękościsk, ból podczas gryzienia czy ograniczenia ruchomości w stawie skroniowo-żuchwowym.
W miarę naciekania okolicznych struktur mogą pojawić się również objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia czucia w obrębie twarzy, wynikające z zajęcia nerwów czaszkowych. W bardziej zaawansowanych przypadkach chorzy mogą doświadczać zaburzeń widzenia, zawrotów głowy, zaburzeń równowagi, problemów z odruchami gardłowymi, co świadczy o szerzeniu się procesu nowotworowego na sąsiednie struktury anatomiczne.
Rak ucha – diagnostyka
Diagnostyka raka ucha rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego przeprowadzonego przez otorynolaryngologa. Podczas wizyty specjalista ocenia zgłaszane przez pacjenta objawy, pyta o czas ich trwania oraz obecność czynników ryzyka, takich jak przewlekłe zapalenie ucha czy przebyta radioterapia.
Następnie wykonywane jest badanie przedmiotowe, obejmujące przede wszystkim badanie otoskopowe, które umożliwia ocenę przewodu słuchowego zewnętrznego i błony bębenkowej oraz wykrycie ewentualnych zmian nowotworowych. Ważnym elementem diagnostyki jest również ocena słuchu za pomocą badań audiologicznych, pozwalających określić stopień i rodzaj niedosłuchu.
W celu oceny rozległości nowotworu oraz stopnia zajęcia okolicznych struktur wykonuje się badania obrazowe, przede wszystkim tomografię komputerową (TK) oraz rezonans magnetyczny (MRI). Tomografia komputerowa umożliwia dokładną ocenę struktur kostnych, natomiast rezonans magnetyczny pozwala zobrazować naciekanie tkanek miękkich oraz ewentualne zajęcie nerwów i struktur wewnątrzczaszkowych.
W przypadku występowania objawów neurologicznych lub zaburzeń widzenia, konieczne może być również przeprowadzenie konsultacji neurologicznej oraz okulistycznej. Ostateczne rozpoznanie raka ucha potwierdza badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji (w trakcie badania lekarz określa stopień złośliwości nowotworu między innymi na podstawie oceny procentowego udziału komórek niezróżnicowanych w masie zmiany).
Rak ucha – leczenie
Leczenie raka ucha opiera się przede wszystkim na postępowaniu chirurgicznym – zabieg operacyjny stanowi podstawową metodę terapii i ma na celu całkowite usunięcie zmiany nowotworowej z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. W zależności od stopnia zaawansowania choroby oraz wyniku badania histopatologicznego, leczenie chirurgiczne może być uzupełniane radioterapią i/lub chemioterapią. Takie postępowanie ma na celu zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby oraz poprawę wyników leczenia, szczególnie u osób z nowotworami o wyższym stopniu zaawansowania.
Rak ucha – rokowania
Rak ucha jest schorzeniem o agresywnym przebiegu, a rokowania zależą od kilku czynników, do których zaliczamy między innymi: stopień zaawansowania schorzenia, możliwość doszczętnego usunięcia zmiany, wiek chorego czy jego ogólny stan zdrowia. Dane dotyczące raka płaskonabłonkowego przewodu słuchowego zewnętrznego, stanowiącego najczęstszy nowotwór złośliwy tej okolicy wskazują, że 5-letnie przeżycie we wczesnych stadiach choroby wynosi około 80–90%, natomiast w zaawansowanych stadiach spada do około 30–60%
Źródła
- Niemczyk Kazimierz, Raki ucha w materiale Kliniki Otolaryngologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w latach 2004–2008, dostęp: 29.06.2026.
- Łódzki Program Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, Nowotwory złośliwe uszu, dostęp: 29.06.2026.
- Zagor Mariola, Nowotwory ucha środkowego, dostęp: 30.06. 2026.
- Cazzador Diego (i in.), Survival Outcomes in Squamous Cell Carcinoma of the External Auditory Canal: A Systematic Review and Meta-Analysis, dostęp: 30.06.2026.
