Rak trzustki należy do nowotworów, które przez długi czas mogą rozwijać się bez wyraźnych i charakterystycznych objawów, dlatego jego rozpoznanie często następuje dopiero na późniejszym etapie choroby. Jednym z najbardziej obciążających objawów, który może pojawić się w przebiegu nowotworu, jest ból.
Spis treści:
Rak trzustki – groźna choroba nowotworowa
Rak trzustki należy do nowotworów o szczególnie poważnym znaczeniu klinicznym i epidemiologicznym. Choroba charakteryzuje się agresywnym przebiegiem, zmiana ma tendencję do naciekania i tworzenia przerzutów. Niestety jej rozpoznanie często ma miejsce w momencie znacznego zaawansowania schorzenia. Większość nowotworów trzustki (95%) stanowią zmiany wywodzące się z części zewnątrzwydzielniczej narządu (głównie z komórek wyściełających przewody trzustkowe). Rzadziej (4% przypadków) diagnozuje się guzy neuroendokrynne, które wywodzą się z części zewnątrzwydzielniczej trzustki. Najczęstszym typem raka trzustki jest gruczolakorak – stanowi nawet 90% wszystkich przypadków. Rak trzustki występuje przede wszystkim u osób starszych – według KRN (Krajowego Rejestru Nowotworów) ponad 80% przypadków dotyczy osób po 55. roku życia, a najczęściej choroba ujawnia się w 7. i 8. dekadzie życia.
Według danych Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (ang. International Agency for Research on Cancer, IARC), działającej w ramach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w 2022 roku na świecie odnotowano około 511 tysięcy nowych przypadków raka trzustki oraz około 467 tysięcy zgonów z jego powodu. Choroba była wówczas 12. najczęściej występującym nowotworem na świecie, ale jednocześnie 6. najczęstszą przyczyną zgonów z powodu schorzeń onkologicznych.
Również w Polsce rak trzustki stanowi istotny problem zdrowotny. Według KRN w 2023 roku zarejestrowano ponad 4 tysiące nowych przypadków nowotworu złośliwego trzustki oraz 5086 zgonów z powodu tego nowotworu.
Rak trzustki – czy boli?
Rak trzustki jest jednym z nowotworów o szczególnie niekorzystnym rokowaniu, między innymi dlatego, że we wczesnych stadiach często nie powoduje charakterystycznych objawów. Chory może przez długi czas nie być świadomy rozwijającej się choroby. Gdy pojawiają się wyraźne dolegliwości, nowotwór często jest już bardzo zaawansowany, co znacznie utrudnia jego wczesne rozpoznanie i leczenie.
To, że rak trzustki we wczesnym stadium często nie powoduje charakterystycznych dolegliwości, nie oznacza, że ból nie może wystąpić już na wcześniejszym etapie choroby. Z artykułu “Pathophysiology, assessment, and treatment of pain in patients with pancreatic ductal adenocarcinoma” opublikowanym w 2026 roku w „Journal of Gastroenterology”, wynika, że ponad 60% pacjentów z gruczolakorakiem przewodowym trzustki doświadcza istotnego bólu już w momencie rozpoznania, a częstość jego występowania zwiększa się wraz z progresją choroby. Autorzy podkreślają również, że utrzymujący się ból może negatywnie wpływać na apetyt, masę ciała, aktywność fizyczną, sen oraz funkcjonowanie społeczne i emocjonalne chorych. Z kolei Gabriel Carvajal, w artykule „Pancreatic Cancer Related Pain: Review of Pathophysiology and Intrathecal Drug Delivery Systems for Pain Management” opublikowanym w 2021 roku w czasopiśmie „Pain Physican”, twierdzi (na podstawie analizy dostępnego piśmiennictwa), że ból występuje u 47–63% pacjentów już w momencie rozpoznania raka trzustki. Wśród pacjentów z zaawansowaną chorobą, kierowanych do opieki paliatywnej w referencyjnym ośrodku leczenia bólu, częstość jego występowania sięgała 82%. Autor wskazuje również, że dane kliniczne i przedkliniczne sugerują związek pomiędzy progresją raka trzustki a rozwojem bólu.
Zwykle ból lokalizuje się w górnej części brzucha i może promieniować do pleców. Miewa charakter stały lub okresowy, a jego nasilenie często zmienia się w zależności od ilości i rodzaju spożywanych posiłków oraz przyjętej pozycji ciała (np. niekiedy zmniejsza się w tzw. pozycji embrionalnej czyli na boku z podkurczonymi nogami). W bardziej zaawansowanej chorobie może być związany m.in. z naciekaniem lub uciskiem okolicznych tkanek i struktur nerwowych. Zwykle chorzy opisują go jako silny, opasający i gniotący.
Pozostałe objawy raka trzustki
Poza dolegliwościami bólowymi, rak trzustki może powodować szereg innych objawów, których charakter zależy między innymi od lokalizacji guza i stopnia zaawansowania choroby. Do najczęściej występujących należy między innymi żółtaczka, będąca najczęściej następstwem utrudnienia odpływu żółci wskutek ucisku lub naciekania przewodu żółciowego wspólnego przez guz. Do wystąpienia żółtaczki może również prowadzić zajęcie wątroby przez przerzuty nowotworowe.
Charakterystycznym objawem jest również niezamierzona utrata masy ciała, często związana ze zmniejszeniem apetytu. U chorych mogą występować także objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności i wymioty, a w zależności od zaburzeń funkcji trzustki, również zaburzenia trawienia i wchłaniania, mogące prowadzić m.in. do występowania tłuszczowych, obfitych stolców.
Rak trzustki może być również związany z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. U części pacjentów występuje cukrzyca lub nieprawidłowa tolerancja glukozy. Szczególne znaczenie kliniczne ma cukrzyca o niedawnym początku, ponieważ może ona towarzyszyć rozwojowi raka trzustki, a w niektórych przypadkach wyprzedzać jego rozpoznanie.
Rzadziej rakowi trzustki mogą towarzyszyć objawy skórne. Należy do nich między innymi zapalenie tkanki tłuszczowej podskórnej, które może prowadzić do powstawania bolesnych, czerwonych lub brunatnych podskórnych guzków.
Źródła
- World Cancer Research Fund, Pancreatic cancer statistic, dostęp: 22.08.2026.
- International Agency for Research on Cancer, Pancreas, dostęp: 22.08.2026.
- Krajowy Rejestr Nowotworów, Nowotwór trzustki (C25) w Polsce w 2023, dostęp: 22.08.2026.
- Krajowy Rejestr Nowotworów, Nowotwór trzustki, dostęp: 22.08.2026.
- Faghih Mahya, Pathophysiology, assessment, and treatment of pain in patients with pancreatic ductal adenocarcinoma, Journal of Gastroenterology 2026.
- Carvajal Gabriel, Pancreatic cancer related pain: review of pathophysiology and intrathecal drug delivery systems for pain management, Pain Physician, 2021, 24(5), 583-594.
- American Cancer Society, Signs and Symptoms of Pancreatic Cancer, dostęp: 22.08.2023.
