Rak szyjki macicy – objawy, przyczyny, leczenie

Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia kobiet. Główną przyczyną choroby jest zakażenie wirusem HPV. Objawy schorzenia nie są specyficzne i pojawiają się głównie wtedy, gdy nowotwór jest w zaawansowanym stadium rozwoju. Dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych.

Spis treści:

1. Rak szyjki macicy – co to za choroba?
2. Rak szyjki macicy – stopnie zaawansowania
3. Rak szyjki macicy – przyczyny
4. Rak szyjki macicy – objawy
5. Rak szyjki macicy – diagnostyka
6. Rak szyjki macicy – leczenie
7. Rak szyjki macicy – rokowania
8. Rak szyjki macicy – zapobieganie
9. Źródła

Rak szyjki macicy – co to za choroba?

Rak szyjki macicy to groźny nowotwór złośliwy żeńskich narządów rodnych. Zajmuje czwarte miejsce na świecie pod względem częstości występowania wśród nowotworów złośliwych u kobiet. Każdego roku odnotowuje się około 570 000 nowych przypadków schorzenia, z czego blisko 60% kobiet przegrywa z chorobą. Zgodnie z danymi Krajowego Rejestru Nowotworów, w 2022 roku w Polsce odnotowano około 2267 nowych zachorowań na raka szyjki macicy. U znacznej liczby kobiet nowotwór został wykryty dopiero w zaawansowanym stadium rozwoju. Na chorobę najczęściej zapadają kobiety pomiędzy 50. a 60. rokiem życia.

Wyróżniamy:

• płaskonabłonkowego raka szyjki macicy (około 80-90% przypadków),
• gruczołowego raka szyjki macicy (około 10-20% przypadków).

Rak szyjki macicy rozwija się długo, bo aż 10-15 lat, więc jest dużo czasu na wykrycie schorzenia na wczesnym etapie rozwoju. Niestety wciąż niewiele kobiet korzysta z bezpłatnych programów profilaktycznych.

Rak szyjki macicy – stopnie zaawansowania

Międzynarodowa Federacja Ginekologów i Położników (fr. Fédération internationale de gynécologie et d’obstétrique, FIGO) wyróżnia następujące stadia raka szyjki macicy:

• rak in situ (CIN 3) – zmiany w komórkach szyjki macicy, które pozostają jeszcze w jej nabłonku i nie naciekają głębszych tkanek, jednak mogą przekształcić się w raka inwazyjnego;
• stadium I – nowotwór ograniczony wyłącznie do szyjki macicy;
• stadium II – rak nacieka pobliskie tkanki, lecz nie przekracza granic miednicy mniejszej;
• stadium III – nowotwór obejmuje dolną część pochwy, ścianę miednicy lub zajmuje okoliczne węzły chłonne;
• stadium IV – rak dał przerzuty do odległych narządów, takich jak płuca, wątroba czy pęcherz moczowy.

Każdy z tych etapów dzieli się dodatkowo na podkategorie (np. IIa, IIb itd.), co umożliwia jeszcze bardziej precyzyjne określenie stopnia zaawansowania choroby.

Rak szyjki macicy – przyczyny

Główną przyczyną raka szyjki macicy jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (ang. human papilloma virus, HPV) o charakterze wysokoonkogennym (inaczej wysokiego ryzyka onkologicznego). Są to przede wszystkim typy: 16 i 18 lecz także: 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68 – mają one zdolność integracji z ludzkim DNA i zakażenie nimi powoduje wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór szyjki macicy. Warto zaznaczyć, że samo zakażenie nie wywołuje choroby – aby doszło do rozwoju raka szyjki macicy musi ono mieć charakter przewlekły. Trzeba dodać, że w większości przypadków system immunologiczny niszczy wirusa HPV, chroniąc organizm przed rozwojem groźnego nowotworu.

Do pozostałych czynników, które powodują wzrost ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, należą:

• palenie tytoniu;
• niektóre infekcje narządu rodnego o podłożu bakteryjnym (chlamydioza. rzeżączka) czy wirusowym (opryszczka, cytomegalia);
• zakażenie wirusem HIV, które osłabia pracę układu immunologicznego;
• niedobór witaminy C w diecie;
• wczesne rozpoczęcie współżycia i duża liczba partnerów seksualnych;
• liczne ciąże;
• stwierdzona wcześniej patologia w badaniu cytologicznym;
• kontakty intymne z osobami, które miały wielu partnerów seksualnych;
• niski status socjo-ekonomiczny.

Rak szyjki macicy – objawy

Niestety rak szyjki macicy na początkowym etapie rozwoju nie daje objawów. Symptomami, które powinny skłonić do wizyty u ginekologa, są między innymi:

• nieregularne krwawienia z pochwy,
• upławy,
• zmiany w cyklu miesiączkowym,
• ból w dolnej części brzucha,
• trudności w oddawaniu moczu.

Rak szyjki macicy – diagnostyka

Podczas badania ginekologicznego oraz USG transwaginalnego (przezpochwowego), lekarz jest w stanie wstępnie ocenić kondycję szyjki macicy. Jednak najważniejszym badaniem diagnostycznym w kierunku raka szyjki macicy jest badanie histopatologiczne wycinka pobranego z podejrzanej tkanki. Materiał do diagnostyki patomorfologicznej najczęściej pozyskiwany jest w trakcie kolposkopii czyli tzw. wziernikowania szyjki macicy.

W celu oceny stopnia zaawansowania choroby, lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak np. RTG klatki piersiowej, rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy.

Rak szyjki macicy – leczenie

Wybór metody leczenia raka szyjki macicy zależy od stopnia zaawansowania choroby, typu histopatologicznego i lokalizacji zmiany nowotworowej, decyzji kobiety dotyczącej posiadania potomstwa czy ogólnego stanu zdrowia chorej. Terapia powinna być przeprowadzona w specjalistycznym ośrodku onkologicznym.

Najczęściej proponowane jest radykalne usunięcie całej macicy, otaczających ją tkanek oraz okolicznych węzłów chłonnych. Jako leczenie uzupełniające, stosowana jest radioterapia i chemioterapia.

Immunoterapia stanowi coraz częściej wykorzystywaną metodę leczenia w onkologii, również leczenia raka szyjki macicy. Polega na pobudzaniu układu immunologicznego do niszczenia komórek nowotworowych. Terapia znajduje zastosowanie głównie w zaawansowanych stadiach raka szyjki macicy, szczególnie u chorych z przerzutami lub w przypadkach, gdy inne metody leczenia okazały się nieskuteczne.

Rak szyjki macicy – rokowania

Rokowania związane z rakiem szyjki macicy zależą przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby – nowotwór w pierwszym stadium daje do około 93% szans na 5-letnie przeżycie (kobiety, u których wykryto chorobę w IV stopniu zaawansowania, odsetek ten wynosi jedynie poniżej 10%).

Rak szyjki macicy – zapobieganie

Z uwagi na fakt, że rak szyjki macicy w początkowym etapie rozwoju nie daje objawów, niezwykle istotne są badania przesiewowe, które umożliwiają wykrycie nie tylko nowotworu, ale także stanów przednowotworowych – w pełni uleczalnych, jeśli zostaną odpowiednio wcześnie zdiagnozowane.

W Polsce uruchomiono nowy program profilaktyki raka szyjki macicy, adresowany do kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Od 1 lipca 2025 roku mogą one skorzystać z bezpłatnego badania profilaktycznego bez konieczności posiadania skierowania. Wystarczy zgłosić się do poradni położniczo-ginekologicznej współpracującej z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ).

Więcej na temat profilaktyki raka szyjki macicy znajduje się pod tym linkiem: https://consilio.pl/profilaktyka-raka-szyjki-macicy/

Źródła

1. Blecharz Paweł, Rak szyjki macicy: przyczyny, objawy, leczenie i szczepienie, dostęp: 24.10.2025.
2. Agencja Ochrony Technologii Medycznych i Taryfikacji, Wydział Oceny Technologii Medycznych, Profilaktyka nowotworu szyjki macicy, Raport nr: OT.434.2.2022, Warszawa, kwiecień 2022.
3. OncoCafe, Rak szyjki macicy, nastawienie na leczenie, Poradnik dla kobiet zaawansowanym rakiem szyjki macicy, dostęp: 24.10.2025.
4. Onkologia.gov.pl, Plan leczenia raka szyjki macicy powinien być ustalany indywidualnie dla każdej pacjentki. Wybór postępowania jest zależny od stopnia zaawansowania choroby i ogólnego stanu zdrowia chorej, m.in. jej wieku, obciążeń innymi chorobami, wyników badań obrazowych oraz doświadczenia zespołu terapeutycznego, dostęp: 24.10.2025.