Rak nadnercza to groźna choroba nowotworowa o agresywnym przebiegu. Zwykle zostaje wykryta w zaawansowanym stadium rozwoju, co znacznie pogarsza rokowania. Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu zmiany.
Spis treści:
- Rak nadnercza – co to za choroba?
- Rak nadnercza – stopnie zaawansowania
- Rak nadnercza – przyczyny
- Rak nadnercza – objawy
- Rak nadnercza – diagnostyka
- Rak nadnercza – leczenie
- Rak nadnercza – rokowania
- Źródła
Rak nadnercza – co to za choroba?
Rak nadnercza (ang. adrenorortical carcinoma, ACC), zwany inaczej rakiem kory nadnerczy, to złośliwy nowotwór pochodzenia nabłonkowego, wywodzący się z kory nadnerczy. Schorzenie najczęściej rozwija się jednostronnie, charakteryzuje je agresywny przebieg i niekorzystne rokowania. ACC występuje rzadko – stanowi około 0,05 do 0,2% wszystkich nowotworów złośliwych. Częściej chorują kobiety (55-60% przypadków) niż mężczyźni. W Polsce szacuje się, że zachorowalność to 1 przypadek na 1 000 000 osób (szczyt zachorowań obserwuje się u dzieci do 5. roku życia oraz u osób w wieku 60-69 lat). Oprócz zmian pierwotnych, w korze nadnerczy diagnozuje się guzy przerzutowe z innych ognisk nowotworowych (głównie z nowotworów nerki, płuc i czerniaka).
Wyróżniamy:
- raka nadnercza hormonalnie czynnego – stanowi około 60% przypadków raka kory nadnerczy. Zmiana wytwarza zwykle glikokortykosteroidy, rzadziej androgeny, estrogeny i aldosteron (najczęściej guz wydziela jednocześnie kortyzol oraz androgeny);
- raka nadnercza hormonalnie nieczynnego – nie wydziela hormonów i często wykrywany jest przypadkowo w trakcie badań obrazowych wykonywanych z innego powodu.
Rak nadnercza – stopnie zaawansowania
Stopień zaawansowania raka nadnercza określa się na podstawie klasyfikacji TNM, uwzględniającej: wielkość guza pierwotnego (T – ang. tumor), zajęcie regionalnych węzłów chłonnych (N – ang. nodes) oraz obecność przerzutów odległych (M – ang. metastasis).
Stopnie zaawansowania raka nadnercza według European Network for the Study of Adrenal Tumors (ENSAT):
- I stopnień zaawansowania określa zmiany o średnicy nieprzekraczającej 5 cm (T1), bez zajęcia regionalnych węzłów chłonnych (N0) i bez przerzutów odległych (M0);
- II stopień zaawansowania obejmuje guzy większe niż 5 cm (T2), również bez przerzutów do węzłów chłonnych (N0) i bez przerzutów odległych (M0);
- III stopień zaawansowania obejmuje nowotwory o kategorii T1–T2 z przerzutami do regionalnych węzłów chłonnych (N1), ale bez przerzutów odległych (M0). Do III stopnia zalicza się również nowotwory o kategorii T3 (naciekanie tkanek otaczających nadnercze) lub T4 (guz naciekający sąsiadujące narządy), niezależnie od obecności przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych (N0–N1), pod warunkiem braku przerzutów odległych (M0);
- IV stopień zaawansowania obejmuje nowotwory z obecnością przerzutów odległych (M1), niezależnie od wielkości guza pierwotnego (T1–T4) oraz stanu regionalnych węzłów chłonnych (N0–N1).
Rak nadnercza – przyczyny
Nie do końca poznane są przyczyny raka nadnercza. Większość przypadków rozwija się sporadycznie, jedynie w 5-10 % nowotwór związany jest z mutacją genetyczną w linii zarodkowej – u części chorych stwierdza się obecność nieprawidłowości genetycznych, obejmujących aberracje chromosomowe oraz zaburzenia związane z ekspresją czynników wzrostu. Zmiany te występują szczególnie u osób z dziedzicznymi zespołami predysponującymi do rozwoju nowotworów, takimi jak zespół gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN1), zespół Li-Fraumeni, zespół Beckwitha-Wiedemanna oraz zespół Carneya.
Rak nadnercza – objawy
Hormonalnie czynny rak nadnercza manifestuje się objawami wynikającymi z nadmiernego wydzielania hormonów kory nadnerczy, głównie kortyzolu – hiperkortyzolemia jest najczęstszym symptomem tego typu nowotworu. Zespół Cushinga wywołany długotrwałym, nadmiernym stężeniem hormonu w organizmie objawia się miedzy innymi zanikiem mięśni kończyn, otyłością brzuszną, pełniejszą, bardziej okrągłą twarzą (tzw. twarzą księżycową), osłabioną odpornością, zaburzeniami psychicznymi oraz nadciśnieniem tętniczym.
U chorych rzadziej diagnozuje się nadmiar androgenów (hyperandrogenemia), objawiający się (szczególnie u kobiet i dzieci) rozwojem męskich cech płciowych, takich jak np.: hirsutyzm, obniżenie barwy głosu, łysienie typu męskiego. Dodatkowo u kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania i zmniejszenie piersi.
Osoby zmagające się z rakiem nadnercza rzadziej cierpią na nadmiar estrogenów oraz – najrzadziej – mineralokortykosteroidów (np. aldosteronu).
Gdy guz jest nieczynny hormonalnie, objawy wynikają z rosnącej masy guza, który powoduje dolegliwości bólowe w obrębie jamy brzusznej. Nierzadko pojawiają się problemy ze strony układu pokarmowego, osłabienie, obrzęki kończyn dolnych, niezamierzona utrata masy ciała czy duszność.
Rak nadnercza – diagnostyka
W diagnostyce raka nadnercza bardzo ważne jest przeprowadzenie badań obrazowych – zwykle stosuje się rezonans magnetyczny, tomografię komputerową oraz pozytonową tomografię emisyjną (PET). Istotnym elementem diagnostyki jest również ocena obrazowa żyły głównej dolnej pod kątem naciekania oraz szerzenia się guza do jej światła. Lekarz może zlecić również szczegółowe badania innych narządów (nerek, wątroby, jelita, śledziony, trzustki) w celu wykrycia ewentualnych przerzutów.
W przypadku wykrycia złośliwej zmiany w korze nadnerczy, konieczne jest ustalenie, czy nowotwór jest czynny hormonalnie. W tym celu należy przeprowadzić diagnostykę biochemiczną, między innymi w kierunku hyperkortyzolemii, hyperandrogenemii i hyperaldosteronizmu, a także wykluczenia guza chromochłonnego. Ostateczne rozpoznanie jest możliwe dzięki diagnostyce histopatologicznej – biopat pozyskuje się drogą biopsji gruboigłowej lub w trakcie zabiegu chirurgicznego.
Rak nadnercza – leczenie
Osoby z rakiem nadnercza powinny być leczone w specjalistycznych ośrodkach terapeutycznych przez multidyscyplinarny zespół doświadczonych lekarzy. Podstawą terapii jest postępowanie operacyjne, mające na celu całkowitą resekcję zmiany. Chemioterapia stanowi istotny element leczenia zarówno u pacjentów po zabiegu operacyjnym, jak i u chorych, u których wykonanie resekcji nie jest możliwe z powodu znacznego zaawansowania nowotworu. W przypadku guzów czynnych hormonalnie stosuje się leki hamujące ich aktywność związaną z wydzielaniem hormonów.
Rak nadnercza – rokowania
Jak wspomniano wcześniej, rak nadnercza cechuje agresywny przebieg i złe rokowania – w większości przypadków schorzenie wykrywane jest w znacznym stopniu zaawansowania z przerzutami do węzłów chłonnych lub dodatkowo z przerzutami odległymi (najczęściej do płuc, wątroby, kości). Guz ograniczony jedynie do nadnercza diagnozowany jest jedynie w 30% przypadków.
Pięcioletnie przeżycie chorych zależy od stopnia zaawansowania schorzenia i wynosi:
- I stopień zaawansowania – około 66–82%,
- II stopień zaawansowania – około 58–64%,
- III stopień zaawansowania – około 24–50%,
- IV stopień zaawansowania – około 0–17%.
Źródła:
- Bednarczuk Tomasz (i in.), Rak nadnercza, dostęp: 04.07.2026.
- Tupikowski Wiesław (i in), Rak kory nadnerczy i sposoby jego zwalczania, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2004; 58: 27–36.
- Hadkiewicz-Junak Daria (i in.), Polskie rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w raku kory nadnercza, Endokrynologia Polska, 2024, ISSN 0423–104X, e-ISSN 2299 – 8306.
- Libé Rossella, Adrenocortical carcinoma (ACC): diagnosis, prognosis, and treatment, dostęp: 05.07.2026.
- Fundacja Onkologiczna – Alivia, Rak kory nadnerczy, dostęp: 05.07.2026.
