Naczyniak to nowotwór pochodzenia naczyniowego, rozwijający się głównie u małych dzieci. Zmiany pojawiają się zazwyczaj w pierwszych tygodniach życia przechodząc fazę intensywnego wzrostu, a następnie stopniowej inwolucji. Choć w większości przypadków naczyniaki nie wymagają interwencji medycznej i ulegają samoistnemu wchłonięciu, niektóre z nich mogą prowadzić do powikłań funkcjonalnych czy estetycznych, co uzasadnia konieczność właściwej diagnostyki oraz indywidualnego podejścia terapeutycznego.
Spis treści:
- Naczyniak – co to jest?
- Naczyniaki – fazy rozwoju
- Naczyniak – przyczyny
- Naczyniak – objawy
- Naczyniak – diagnostyka
- Naczyniak – leczenie
- Źródła
Naczyniak – co to jest?
Naczyniak to niezłośliwy nowotwór, jeden z najczęściej diagnozowanych w wieku dziecięcym. Wywodzi się drobnych naczyń krwionośnych, tzw. włośniczek. Naczyniaki powstają:
- na skórze, głównie w obrębie głowy i szyi (rzadziej w obrębie tułowia i kończyn);
- w tkance podskórnej;
- w obrębie narządów wewnętrznych, np. wątroby (najczęstszy niezłośliwy nowotwór tego narządu), kręgosłupa, płuc, śledziony czy trzustki.
Około 80% naczyniaków występuje w postaci pojedynczej zmiany, pozostałe 20% ma charakter mnogi i lokalizację w różnych regionach organizmu. Naczyniaki rozwijają się 2-3 krotnie częściej u dziewczynek.
Naczyniaki – fazy rozwoju
Naczyniaki zwykle pojawiają się u noworodków (do 1-2 tygodni po narodzinach) oraz niemowląt. W początkowej fazie rozwoju zmiana ulega proliferacji – jej intensywny rozrost trwa około 6-12, a niekiedy nawet 18 miesięcy. W tym czasie wymaga szczególnej uwagi, ponieważ stwarza ryzyko powikłań, takich jak np.:
- owrzodzenia (występują nawet u 23% dzieci w wieku około 2-3 miesięcy);
- krwotok;
- niewydolność serca z wysokim rzutem u dzieci z rozległymi, mnogimi naczyniakami zlokalizowanymi w obrębie skóry lub narządów wewnętrznych;
- upośledzenie widzenia (w przypadku naczyniaków w okolicy oka) lub słuchu (gdy naczyniak rozwija się w zewnętrznym przewodzie słuchowym);
- niedrożność dróg oddechowych;
- oszpecenie.
Po upływie około roku intensywnego wzrostu następuje faza inwolucji, polegająca na stopniowym, samoistnym zaniku zmiany (najczęściej kończy się przed ukończeniem 10-12 roku życia). Warto wiedzieć, że nie wszystkie naczyniaki ulegają całkowitej inwolucji. W wielu przypadkach pozostawiają ślady w postaci nadmiaru tkanki włóknisto-tłuszczowej, blizn lub widocznych „pajączków”.
Naczyniak – przyczyny
Naczyniak jest wadą rozwojową, której przyczyny nie są do końca poznane. Zakłada się, że czynnikami predysponującymi do powstania zmian są między innymi:
- niska masa urodzeniowa (<1000 g) – w tym przypadku naczyniaki powstają trzykrotnie częściej niż u noworodków donoszonych i urodzonych o prawidłowej masie ciała,
- przedwczesne pęknięcie błon płodowych,
- łożysko przodujące,
- nieprawidłowa objętość płynu owodniowego,
- ciąża mnoga,
- niedokrwistość w ciąży,
- starszy wiek matki,
- palenie papierosów przez matkę.
Naczyniak – objawy
Naczyniak skórny często nazywany jest plamą truskawkową, gdyż ma postać lekko wyniosłych, guzowatych, żywoczerwonych punktów, które swoim wyglądem przypominają truskawkę. Zmiany początkowo są twarde, w okresie inwolucji miękną, stopniowo wchłaniają się i zmieniają kolor na fioletowy, a następnie cętkowano-popielaty.
Naczyniaki podskórne są mniej widoczne i mają postać guzków o delikatnie niebieskawym odcieniu. Zmiany rozwijające się w narządach wewnętrznych zazwyczaj nie dają żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych. W większości przypadków nie powodują zaburzeń funkcjonowania narządu. Gdy naczyniak jest duży lub ulega powikłaniom, może wywoływać dolegliwości bólowe.
Naczyniak – diagnostyka
Do zdiagnozowania naczyniaka skórnego i podskórnego, wystarczy badanie przedmiotowe. Lekarz zwykle nie ma problemu z rozpoznaniem zmiany, jednak w przypadku wątpliwości, zleca badania obrazowe. U niemowląt, u których występuje minimum 5 naczyniaków skórnych, zaleca się wykonanie ultrasonografii jamy brzusznej, ze względu na podwyższone ryzyko obecności naczyniaków narządowych, przede wszystkim wątroby.
W przypadku naczyniaków zlokalizowanych w obrębie narządów wewnętrznych, często konieczne jest przeprowadzenie dodatkowo tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego z kontrastem.
Naczyniak – leczenie
Z uwagi na fakt, że większość naczyniaków ulega inwolucji, zmiany nie wymagają leczenia, a jednie regularnej kontroli.
W przypadku dużego (powyżej 10 cm), powiększającego się naczyniaka, opornego na leczenie farmakologiczne i zlokalizowanego w obrębie narządów wewnętrznych, specjalista może podjąć decyzję o leczeniu chirurgicznym. Przed zabiegiem konieczne jest zamknięcie zmienionych naczyń krwionośnych.
Leczenia wymagają również naczyniaki:
- powikłane (np. krwawiące, wrzodziejące),
- powodujące niewydolność serca lub upośledzenie czynności wątroby,
- o szczególnej lokalizacji (np. na uchu, w okolicy oka, nosa, w okolicy podgłośniowej);
- powodujące poważny problem estetyczny.
Pozostałe metody leczenia naczyniaków to: fotokoagulacja laserowa, farmakoterapia (propranololem lub glikokortykosteroidami) czy krioterapia.
Źródła:
- Ludwikowska Kamila, Co to są naczyniaki i jakie są ich przyczyny?, dostęp: 15.01.2026.
- Medycyna Praktyczna, Naczyniaki, dostęp: 15.01.2026.
- Wyrzykowski D, Bukowski M, Jaśkiewicz J, Guzy naczyniowe i wrodzone malformacje naczyniowe, dostęp: 16.01.2026.
- Rešić Arnes (i in.), The Evaluation, Diagnosis, and Management of Infantile Hemangiomas—A Comprehensive Review, dostęp: 15.01.2026.
- Kurzeja Marta (i in.), Naczyniaki niemowląt (wczesnodziecięce), dostęp: 18.01.2026.
