Helicobacter pylori to bakteria, która odgrywa istotną rolę w rozwoju różnych chorób przewodu pokarmowego, w tym złośliwych nowotworów żołądka. Zakażenie patogenem może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej żołądka, co z kolei zwiększa ryzyko rozwoju raka i chłoniaka typu MALT. Choć większość zakażeń przebiega bezobjawowo, ich długofalowe konsekwencje mogą być poważne.
Spis treści:
- Helicobacter pylori – co to jest?
- Jakie choroby wywołuje Helicobacter pylori?
- Helicobacter pylori a nowotwory
- Helicobacter pylori a rak żołądka
- Helicobacter pylori a chłoniak żołądka
- Źródła
Helicobacter pylori – co to jest?
Helicobacter pylori (H. pylori), dawniej znana jako Campylobacter pylori, to Gram-ujemna bakteria należąca do rodziny Helicobacteraceae. Jej nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa helix, oznaczającego spiralę, co nawiązuje do charakterystycznego, spiralnego kształtu patogenu. Taka budowa umożliwia bakterii sprawne poruszanie się w gęstym śluzie pokrywającym ściany żołądka, które kolonizuje. Dzięki produkcji enzymu – ureazy – H. pylori rozkłada mocznik na amoniak i dwutlenek węgla, co pozwala neutralizować kwaśne środowisko i przetrwać w niekorzystnych dla innych patogenów warunkach panujących w żołądku.
Helicobacter pylori w 1983 roku opisali i powiązali ze schorzeniami żołądka B.J. Marshall i J.R. Warren, za co w 2005 roku otrzymali Nagrodę Nobla. Nawet połowa populacji światowej może być nosicielami bakterii, choć często zakażenie przebiega bezobjawowo – pierwszy kontakt z patogenem ma miejsce zwykle już we wczesnym dzieciństwie, a H. pylori może przetrwać w organizmie przez całe życie, nie dając żadnych symptomów. Szacuje się, że w Polsce zakażonych jest około 67% dorosłych i około 30% dzieci.
Do potwierdzenia obecności w przewodzie pokarmowym H. pylori, wykorzystuje się:
- test wykrywający antygeny bakterii w kale,
- test oddechowy,
- badanie serologiczne krwi (przeciwciała w klasie IgG, rzadziej IgA),
- test molekularny (np. z próbek kału czy śliny),
- badanie endoskopowe (gastroskopia), podczas którego pobiera się wycinki do badania bakteriologicznego oraz histopatologicznego.
Jakie choroby wywołuje Helicobacter pylori ?
Zakażenie Helicobacter pylori może być powiązane z występowaniem niedokrwistości z niedoboru żelaza o niewyjaśnionej etiologii, samoistnej plamicy małopłytkowej oraz z niedoborem witaminy B12.
H. pylori uszkadza błonę śluzową żołądka, wywołując ogólną odpowiedź immunologiczną, prowadząc do ostrego, a następnie przewlekłego stanu zapalnego. Taka sytuacja może skutkować rozwojem wrzodów trawiennych żołądka i dwunastnicy czy zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka. Zapalenie żołądka wywołane przez H. pylori uznawane jest za chorobę zakaźną.
Najpoważniejszą konsekwencją obecności bakterii w przewodzie pokarmowym są choroby nowotworowe, takie jak: rak gruczołowy żołądka czy chłoniak żołądka.
Należy jednak podkreślić że zakażenie H. pylori nie oznacza rozwoju powyższych chorób – jak wspomniano wcześniej, tylko w nielicznych przypadkach bakteria powoduje stany patologiczne błony śluzowej.
Helicobacter pylori a nowotwory
H. pylori odgrywa istotną rolę w rozwoju chorób nowotworowych przewodu pokarmowego – przewlekłe zakażenie bakterią jest ważnym czynnikiem ryzyka raka żołądka i chłoniaka MALT. W 1994 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca przy WHO, sklasyfikowała bakterię Helicobacter pylori jako czynnik rakotwórczy grupy 1.
Helicobacter pylori a rak żołądka
Rak żołądka plasuje się na piątej pozycji pod względem częstości występowania nowotworów na świecie, natomiast jeśli chodzi o śmiertelność, zajmuje trzecie miejsce. W Polsce, w każdym roku diagnozuje się około 5 tysięcy nowych przypadków nowotworu, głównie gruczolaków – zakażenie H. pylori jest odpowiedzialne za około 80% zachorowań (im dłuższa infekcja, tym większe ryzyko rozwoju schorzenia). Jeśli w rodzinie występowały przypadki raka żołądka, zwłaszcza u bliskich krewnych, należy przeprowadzać regularne kontrole diagnostyczne pod kątem tej choroby. Podwyższone ryzyko może wynikać nie tylko z predyspozycji genetycznych, ale również z możliwego współistnienia zakażenia H. pylori wśród członków rodziny. Dlatego identyfikacja i skuteczne leczenie zakażenia ma szczególne znaczenie, zwłaszcza gdy w rodzinnej historii zdrowotnej pojawiły się nowotwory przewodu pokarmowego.
Helicobacter pylori a chłoniak żołądka
Chłoniak żołądka stanowi około 70% wszystkich chłoniaków przewodu pokarmowego. Rozwój zmiany nie jest bezpośrednim skutkiem obecności H. pylori, jednak jej długotrwała obecność w żołądku prowadzi do zaburzenia równowagi w środowisku, w którym funkcjonują limfocyty. Zmiany te sprzyjają utrzymywaniu się przewlekłego stanu zapalnego i nasilonej aktywności komórek układu odpornościowego, co może prowadzić do nieprawidłowej aktywacji komórek i powielania ich materiału genetycznego. W rezultacie zwiększa się ryzyko transformacji nowotworowej. W przypadku chłoniaka żołądka, najczęściej diagnozuje się chłoniaka typu MALT (ang. mucosa-associated lymphoid tissue lymphoma). Zmiany rozwijają się powoli, przez wiele lat, i cechują się miejscowym rozrostem ograniczonym do ściany przewodu pokarmowego.
Źródła:
- Gąsiorowska Anita, Rozpoznawanie i leczenie zakażenia Helicobacter pylori – rekomendacje Grupy Roboczej Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii w pigułce, Lekarz POZ, 5/2023, 251-255.
- Prześniak Hanna, Helicobacter pylori – diagnostyka i eradykacja, Praca poglądowa w ramach specjalizacji z farmacji klinicznej, Uniwersytet Medyczny imienia Piastów Śląskich we Wrocławiu, maj 2024.
- Bartnik Witold, Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące diagnostyki i leczenia zakażenia Helicobacter pylori, Gastroenterologia Kliniczna, 2014, tom 6, nr 2, 41–49.
- Gośliński Jarosław, Fakty i mity o raku żołądka i Helicobacter pylori, dostęp: 26.07.2025.
- Gośliński Jarosław, Bakteria Helicobacter pylori – czynnik ryzyka raka żołądka, dostęp: 26.07.2025.
- Onkonet, Główną przyczyną raka żołądka jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, dostęp: 26.07.2025.
- Guzicka-Kazimierczak Renata, Chłoniaki nieziarnicze z pierwotną lokalizacją w żołądku; analiza kliniczna i czynniki rokownicze, Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych, Szczecin 2005.
- Koblańska Marta, Chłoniaki przewodu pokarmowego: czynnikiem ryzyka Helicobacter Pylori, dostęp: 26.07.2025.
