Gastroskopia odgrywa kluczową rolę w diagnostyce nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego: raka przełyku, żołądka oraz dwunastnicy. Dzięki bezpośredniej wizualizacji śluzówki oraz możliwości pobrania wycinków do badania histopatologicznego, badanie pozwala na wykrycie zarówno wczesnych, przednowotworowych, jak i zaawansowanych zmian.
Spis treści;
- Czym jest gastroskopia?
- Gastroskopia – wskazania
- Gastroskopia w wykrywaniu nowotworów przewodu pokarmowego
- Gastroskopia w onkologii – rak przełyku
- Gastroskopia w onkologii – rak żołądka
- Gastroskopia w onkologii – rak dwunastnicy
- Gastroskopia w badaniach kontrolnych po leczeniu nowotworowym
- Źródła
Czym jest gastroskopia?
Gastroskopia (inaczej panendoskopia) to endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego – przez usta lub nos pacjenta wprowadzana jest cienka, elastyczna rurka zakończona kamerą, dzięki której lekarz może obejrzeć w powiększeniu przełyk, żołądek oraz dwunastnicę (początkowy fragment jelita cienkiego). Podczas procedury, w obrębie górnego odcinka pokarmowego, specjalista może między innymi:
- zdiagnozować stany zapalne, owrzodzenia;
- zatamować krwawienia;
- wykryć zmiany nowotworowe (łagodne oraz złośliwe);
- usunąć polipy lub pobrać wycinki z podejrzanych zmian – materiał przekazywany jest w dalszej kolejności do badania histopatologicznego (co znacząco zwiększa precyzję diagnostyczną);
- przeprowadzić test na obecność bakterii Helicobacter pylori (tzw. test ureazowy), która jest istotnym czynnikiem ryzyka raka żołądka;
- udrożnić zwężone światło przełyku poprzez założenie samorozprężalnych protez.
Gastroskopia zazwyczaj jest bezbolesna, choć może powodować pewien dyskomfort w postaci odruchu wymiotnego czy uczucia ucisku w gardle (podanie znieczulenia miejscowego i leków uspokajających znacznie łagodzi te doznania). U osób szczególnie wrażliwych lub obawiających się badania, możliwe jest wykonanie gastroskopii w znieczuleniu ogólnym, co całkowicie eliminuje nieprzyjemne odczucia. Dzięki temu procedura jest dobrze tolerowana i może przebiegać w pełnym komforcie.
Gastroskopia – wskazania
Gastroskopia jest zalecana w przypadku objawów sugerujących rozwój chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pojawiające się symptomy mogą być skutkiem niegroźnych schorzeń, jednak niekiedy świadczą o rozwoju złośliwych nowotworów.
Do objawów, które powinny skłonić do przeprowadzenia gastroskopii należą między innymi:
- uporczywe bóle w nadbrzuszu,
- trudności w przełykaniu,
- przewlekła zgaga,
- odbijania,
- nudności,
- wymioty,
- przewlekła chrypka i/lub kaszel,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
- anemia z niedoboru żelaza.
Regularnym badaniom powinny poddawać się osoby cierpiące na chorobę refluskową oraz przełyk Barretta. Gastroskopia jest również zalecana osobom z rodzinnym obciążeniem rakiem żołądka. Badanie należy przeprowadzić w sytuacji gdy lekarz podejrzewa obecność wrzodów żołądka i dwunastnicy, a także przy wykryciu zmian w badaniach obrazowych lub laboratoryjnych, które mogą sugerować rozwój nowotworu w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Gastroskopia w wykrywaniu nowotworów przewodu pokarmowego
Jak wspomniano wcześniej, gastroskopia pozwala wykrywać nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego we wczesnym stadium, a to znacząco zwiększa szanse skutecznego leczenia. Dzięki możliwości obserwacji przez specjalistę błony śluzowej i pobrania wycinków do badania histopatologicznego, procedura jest uważana za złoty standard diagnostyki tego typu schorzeń.
Zwykle gastroskopia pozwala rozpoznać:
- raka przełyku,
- raka żołądka,
- raka dwunastnicy.
Gastroskopia w onkologii – rak przełyku
Rak przełyku to nowotwór złośliwy przełyku, mogący przybierać formę:
- płaskonabłonkowego raka przełyku (rozwija się zwykle w górnej i środkowej części przewodu),
- gruczołowego raka przełyku (występuje najczęściej w dolnym odcinku narządu).
Do głównych przyczyn choroby zaliczmy: palenie tytoniu, spożywanie alkoholu oraz refluks żołądkowo-przełykowy. Gastroskopia pozwala na dokładne obejrzenie wnętrza przełyku, dzięki czemu umożliwia wczesne wykrycie zmian nowotworowych. Podczas badania lekarz może również pobrać wycinki do analizy, co pozwala potwierdzić lub wykluczyć groźną chorobę nowotworową. Wczesna diagnostyka znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie, dlatego tak ważne jest niebagatelizowanie objawów mogących świadczyć o rozwoju raka przełyku, takich jak np.: trudności w połykaniu, ból w klatce piersiowej za mostkiem, przewlekła chrypka i/lub kaszel.
Gastroskopia w onkologii – rak żołądka
Rak żołądka jest złośliwym nowotworem rozwijającym się najczęściej z komórek błony śluzowej wyściełającej ten narząd. W zdecydowanej większości przypadków mamy do czynienia z gruczolakorakiem (łac. adenocarcinoma), który może przyjmować postać:
- raka gruczołowego typu jelitowego, stanowiącego około 60% zachorowań i zwykle zlokalizowanego obwodowo;
- raka gruczołowego typu rozlanego, obejmującego około 30% przypadków i częściej rozwijającego się w pobliżu połączenia z przełykiem;
- raka gruczołowego typu mieszanego, który odpowiada za około 10% przypadków i z klinicznego punktu widzenia jest traktowany podobnie jak nowotwór o typie rozlanym.
Do symptomów mogących świadczyć o rozwoju raka żołądka świadczą między innymi: dyskomfort/ból w nadbrzuszu lub śródbrzuszu, wzdęcia, nudności, odbijanie, brak apetytu, uczucie pełności w żołądku, zgaga czy niezamierzony spadek masy ciała.
Główna przyczyną raka żołądka (80% przypadków) jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori – gastroskopia pozwala wykonać szybki test ureazowy w kierunku patogenu. Właśnie dlatego wykonanie testu podczas badania ma duże znaczenie – pozwala szybko wykryć zakażenie i wdrożyć odpowiednie leczenie, zanim groźna choroba nowotworowa zaatakuje śluzówkę narządu. Z tego względu, badanie stało się ważnym elementem profilaktyki raka żołądka.
Gastroskopia umożliwia wykrycie zmian mogących świadczyć o obecności raka. W trakcie badania lekarz może pobrać wycinki do analizy histopatologicznej, a wynik badania decyduje o dalszym postępowaniu.
Gastroskopia w onkologii – rak dwunastnicy
Rak dwunastnicy to rzadki nowotwór, stanowiący jedynie około 1% nowotworów układu pokarmowego. Do jego głównych objawów należą między innymi: ból w prawym nadbrzuszu pojawiający się głównie po spożyciu posiłku, uczucie sytości, nudności, utrata masy ciała czy smoliste stolce. Jak wspomniano wcześniej, gastroskopia pozwala między innymi na bezpośrednią obserwację wnętrza dwunastnicy i wykrycie nawet bardzo wczesnych, niewielkich zmian nowotworowych. Podczas badania możliwe jest również pobranie wycinków do analizy, co umożliwia potwierdzenie charakteru podejrzanych tkanek. Dzięki temu gastroskopia stanowi kluczowe narzędzie w diagnostyce raka dwunastnicy.
Gastroskopia w badaniach kontrolnych po leczeniu nowotworowym
Gastroskopia odgrywa istotną rolę w monitorowaniu stanu zdrowia osób, które są w trakcie terapii lub zakończyły leczenie nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego. Regularnie przeprowadzana panendoskopia pozwala w porę wykryć nawrót choroby i pojawienie się nowych zmian nowotworowych, często przed wystąpieniem pierwszych symptomów schorzenia. Procedura umożliwia ocenę stanu błony śluzowej, a w razie potrzeby pobranie wycinków do biopsji, co zwiększa precyzję diagnostyki. Harmonogram kontrolnych gastroskopii ustalany jest indywidualnie, w zależności od typu nowotworu, stadium choroby oraz zastosowanego leczenia.
Źródła
- Gośliński Jarosław, Endoskopia w diagnostyce nowotworów, dostęp: 16.11.2025.
- Serwis Onkonet, Badania endoskopowe w diagnostyce onkologicznej, dostęp: 16.11.2025.
- Majewska Monika, Rak żołądka może zostać przeoczony podczas gastroskopii. Kluczowa wysoka jakość badania, dostęp: 16.11.2025.
- Wysocki Wojciech, Rak przełyku, dostęp: 16.11.2025.
- Saleta Wiktoria, Rak dwunastnicy może udawać zwykłą niestrawność, dostęp: 16.11.2025.
- Xia Changfa (i in.), Effect of an Endoscopy Screening on Upper Gastrointestinal Cancer Mortality: A Community-Based Multicenter Cluster Randomized Clinical Trial, dostęp: 16.11.2025.
