Wokół żywienia w chorobie nowotworowej narosło wiele obaw, a jedną z najczęściej powtarzanych jest przekonanie, że cukier „karmi” raka. Czy to prawda?
Wielu pacjentów onkologicznych, w obawie o swoje zdrowie, całkowicie rezygnuje z cukru. Nie jest to zaskakujące – w przestrzeni publicznej od lat pojawiają się informacje sugerujące, że cukier może przyspieszać rozwój nowotworu. Stąd też w języku potocznym funkcjonuje określenie, że cukier „karmi raka”. Dla osoby, która właśnie mierzy się z chorobą nowotworową, taki przekaz może być szczególnie niepokojący i prowadzić do przekonania, że wyeliminowanie cukru z diety jest jednym ze sposobów na zahamowanie rozwoju choroby.
Czy rzeczywiście jest tak, że spożywanie cukru sprawia, że nowotwór rozwija się szybciej? Czy całkowita rezygnacja z produktów zawierających cukry może wpłynąć na przebieg choroby? A może popularne stwierdzenie o „karmieniu raka” jest dużym uproszczeniem, które nie oddaje tego, jak funkcjonują komórki nowotworowe i cały organizm? Warto przyjrzeć się temu zagadnieniu bliżej i oddzielić powtarzany od lat mit od tego, co rzeczywiście wynika z wiedzy medycznej.
Spis treści:
- Węglowodany – podział
- Jaką rolę w organizmie pełni glukoza?
- Czy cukier „karmi” raka?
- Żywienie pacjenta onkologicznego – pomoc dietetyka
- Źródła
Węglowodany – podział
Cukry to grupa węglowodanów, które są podstawowym składnikiem odżywczym i stanowią dla organizmu ważne źródło energii. Węglowodany dzielimy na:
- węglowodany proste – są szybko trawione i wchłaniane powodując gwałtowny wyrzut insuliny w celu wyrównania poziomu glukozy we krwi. Nie oznacza to jednak, że wszystkie są szkodliwe – znaczenie ma przede wszystkim ich źródło oraz ilość spożywana w ciągu dnia. W diecie powinny stanowić mniejszą część spożywanych węglowodanów, szczególnie jeśli pochodzą z produktów o niewielkiej wartości odżywczej;
- węglowodanyzłożone – są trawione wolniej i zazwyczaj zapewniają stopniowe uwalnianie energii. W prawidłowo zbilansowanej diecie powinny stanowić podstawę spożycia węglowodanów, szczególnie gdy pochodzą z produktów bogatych w błonnik i inne wartościowe składniki odżywcze. Taki sposób komponowania diety sprzyja jej odpowiedniej jakości i pomaga dostarczać organizmowi energii oraz niezbędnych składników odżywczych.
Całkowite wyeliminowanie węglowodanów z codziennej diety jest bardzo trudne, ponieważ naturalnie występują one w wielu produktach spożywczych. Zamiast próbować usuwać je z jadłospisu, warto zwracać uwagę na ich źródło i wybierać produkty o większej wartości odżywczej. Kluczowe znaczenie ma więc nie całkowita rezygnacja z węglowodanów, lecz świadome komponowanie diety i zachowanie odpowiednich proporcji.
Jaką rolę w organizmie pełni glukoza?
W kontekście cukrów i omawianego zagadnienia, na szczególną uwagę zasługuje glukoza, cukier prosty, który odgrywa istotną rolę w organizmie, ponieważ jest wykorzystywany przez komórki jako podstawowe źródło energii. Ponadto wpływa na ich metabolizm i utrzymanie prawidłowego stanu fizjologicznego. Nie ma przy tym znaczenia, czy jest to komórka zdrowa, czy objęta procesem nowotworowym – glukoza jest wykorzystywana przez każdą z nich.
Glukoza występuje w wielu produktach spożywczych, zarówno naturalnie, jak i jako składnik dodawany do żywności. Znajduje się m.in. w:
- owocach – np. winogronach, bananach, jabłkach i gruszkach,
- warzywach – w niewielkich ilościach, m.in. w marchwi, burakach i pomidorach,
- miodzie,
- białym cukrze (sacharozie zbudowanej z dwóch cukrów prostych: glukozy i fruktozy) używanym do słodzenia np. herbaty czy ciast;
- sokach, napojach, płatkach śniadaniowych (tu glukoza dodawana jest po postacią syropu glukozowego lub syropu glukozowo-fruktozowego).
Nie wszystkie produkty, które dostarczają glukozę, należy uznawać za szkodliwe lub całkowicie eliminować z diety. Glukoza występuje między innymi w owocach, które oprócz cukrów dostarczają również błonnika, witamin, składników mineralnych i innych wartościowych substancji. Dlatego znaczenie ma nie tylko obecność glukozy w produkcie, ale także jego ogólna wartość odżywcza oraz ilość spożywanego produktu.
Czy cukier karmi raka?
Komórki nowotworowe mają nieco inny (w porównaniu z komórkami zdrowymi) sposób pozyskiwania energii, związany z ich intensywnym wzrostem i podziałami. W przebiegu chorób o podłożu onkologicznym obserwuje się bowiem „nadmierny apetyt” patologicznych komórek na glukozę. Czy całkowite jej wyeliminowanie z diety może zatem „zagłodzić” nowotwór? To mit. Organizm dysponuje bowiem mechanizmami pozwalającymi na utrzymanie odpowiedniego poziomu tego cukru we krwi nawet wtedy, gdy wraz z dietą dostarczamy go niewiele. Jednym z takich procesów jest glukoneogeneza, czyli wytwarzanie glukozy między innymi w wątrobie z innych związków, w tym produktów przemian białek i tłuszczów. Oznacza to, że samo wykluczenie węglowodanów nie pozbawia organizmu ani komórek nowotworowych dostępu do glukozy. Co więcej, bardzo restrykcyjne ograniczanie węglowodanów podczas choroby onkologicznej nie zahamuje wzrostu złośliwych komórek nowotworowych, a może zwiększać ryzyko niedożywienia i utraty masy mięśniowej, które mogą dodatkowo osłabiać organizm i utrudniać leczenie. Jak wskazuje National Cancer Institute, próba „zagłodzenia” raka poprzez całkowite wykluczenie cukru nie jest potwierdzoną metodą leczenia nowotworu.
Nie oznacza to jednak, że cukry można spożywać bez ograniczeń. Szczególnie nadmiar cukrów dodanych, często obecnych w słodzonych napojach i produktach wysoko przetworzonych, może sprzyjać nadmiernej podaży energii i zwiększeniu masy ciała. Nadmierna masa ciała jest natomiast związana ze zwiększonym ryzykiem rozwoju wielu rodzajów nowotworów. Ponadto cukry proste sprzyjają pojawianiu się stanów zapalnych w organizmie, które mogą inicjować proces nowotworowy.
Dlatego celem prawidłowego żywienia nie powinno być całkowite wykluczenie cukrów (a tym samym próba „zagłodzenia” nowotworu poprzez całkowite wykluczenie węglowodanów), lecz zachowanie rozsądku i odpowiednich proporcji w codziennej diecie, aby dostarczyć organizmowi odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych.
Reasumując: Nie ma jednoznacznych dowodów, że spożywanie cukru bezpośrednio powoduje wzrost lub progresję nowotworu u człowieka. Nadmiar cukru może natomiast pośrednio zwiększać ryzyko nowotworów poprzez wpływ na masę ciała i zdrowie metaboliczne.
Żywienie pacjenta onkologicznego – pomoc dietetyka
W czasie choroby nowotworowej warto zadbać o odpowiednio dobrane żywienie, zamiast samodzielnie eliminować całe grupy produktów. Pomoc dietetyka onkologicznego może być szczególnie cenna, ponieważ sposób odżywiania można dostosować do stanu zdrowia, rodzaju leczenia i indywidualnych potrzeb pacjenta. Odpowiednio zaplanowana dieta ma za zadanie dostarczyć organizmowi energii oraz niezbędnych składników odżywczych, pomagając utrzymać jego siłę i prawidłowe funkcjonowanie w trakcie leczenia.
Czytaj również: Chudnięcie w chorobie nowotworowej
Źródła:
- Wiszniewska Natalia, Czy rak żywi się cukrem? Fakty i mity, dostęp: 27.08.2026.
- National Cancer Institute, Common cancer myths and misconceptions, dostęp: 27.08.2026.
- Mańczuk Marta, Wpływ cukru na komórki nowotworowe: słodka kontrowersja, dostęp: 27.08.2026.
